Denizatı

Denizatı garip ve yadırgatıcı görünümüyle bildiğimiz balıkların hiçbirine benzemezse de aslında gerçek bir kemikli balıktır. Başlarının ve boyunlarının biçimi atlarınkini andırdığı için denizatı ya da denizaygırı denen bu balıklann bilimsel cins adı olan Hippocampus sözcüğü de Yunanca'da "kambur at" anlamı*na gelir. Çünkü oldukça uzun ve belirgin olan boyunları soru işareti gibi bir kıvrım çizer; bu yüzden başları atlarınki gibi hafifçe öne eğik*tir. Üstelik öbür balıklar boyunları olmadığı için başlarını gövdeden ayrı hareket ettiremez*ken denizatı başını rahatça sağa-sola döndüre*bilir. Bu balıklar tıpkı satranç taşlarının atı gi*bi suda dik durur ve sırtlarındaki tek yüzgeci hızla hareket ettirerek aynı konumda yüzerler. Gövdeleri üst üste eklenmiş halka biçiminde kemiksi levhalarla kaplıdır, ağızları da öne doğru uzayarak emici bir hortum biçimini almıştır. Oldukça iri ve fırlak olan gözleri birbirinden bağımsız hareket edebilir.

Denizatları tropik ve ılıman denizlerin kıyı sularında, öne doğru kıvrılan kavrayıcı kuy*ruklarıyla yosunlara tutunarak yaşarlar. Baş*lıca besinleri yosunların arasında bulunan küçük kabuklu hayvanlardır. 24 kadar türü saptanan, bunlardan biri Türkiye çevresinde*ki denizlerde de yaygın olan denizatlarının uzunluğu 4 ile 30 cm arasında değişir.

Denizatlarının en ilginç yönlerinden biri de üreme davranışlarıdır. Öbür balıkların dişileri yumurtalarını genellikle suya döktükleri hal*de denizatının dişisi yumurtalarını erkeğin karnındaki bir torbaya aktarır. Erkek denizatı kuluçka süresince yumurtaları bu torbada taşır, yumurtalar çatladığında da gövdesini bü*kerek yavruları dışarı atar. Aynı üreme davra*nışı denizatlarının yakın akrabası olan deniziğnelerinde de görülür.


Bilimsel Sınıflandırma
Alem: Animalia (Hayvanlar) Şube: Chordata (Kordalılar) Sınıf: Osteichthyes (Kemikli balıklar) Takım: Syngnathiformes Familya: Syngnathidae Cins: Hippocampus, Cuvier (1816) Türler Hippocampus abdominalis Lesson, 1827 (Yeni Zelanda ve güney ve doğu Avustralya) Hippocampus alatus Kuiter, 2001 Hippocampus algiricus Kaup, 1856 Hippocampus angustus Günther, 1870 Hippocampus barbouri Jordan & Richardson, 1908 Hippocampus bargibanti Whitley, 1970 (Batı Büyük Okyanus bölgesi (Endonezya, Filipinler, Papua-Yeni Gine, Solomon Adaları) Hippocampus biocellatus Kuiter, 2001 Hippocampus borboniensis Duméril, 1870 Hippocampus breviceps Peters, 1869 (güney ve doğu Avustralya) Hippocampus camelopardalis Bianconi, 1854 Hippocampus capensis Boulenger, 1900 Hippocampus colemani Kuiter, 2003 Hippocampus comes Cantor, 1850 Hippocampus coronatus Temminck & Schlegel, 1850 Hippocampus denise Lourie & Randall, 2003 Hippocampus erectus Perry, 1810 (Amerika'nın doğu sahilleri, Yeni İskoçya ve Uruguay arası) Hippocampus fisheri Jordan & Evermann, 1903 Hippocampus fuscus Rüppell, 1838 (Hint Okyanusu) Hippocampus grandiceps Kuiter, 2001 Hippocampus guttulatus Cuvier, 1829 Hippocampus hendriki Kuiter, 2001 Hippocampus hippocampus Linnaeus, 1758 (Akdeniz ve Atlantik Okyanusu) Hippocampus histrix Kaup, 1856 (Hint Okyanusu, Basra Körfezi, Kızıl Deniz ve Uzak Doğu) Hippocampus ingens Girard, 1858 (Amerika'da Büyük Okyanus sahili) Hippocampus jayakari Boulenger, 1900 Hippocampus jugumus Kuiter, 2001 Hippocampus kelloggi Jordan & Snyder, 1901 Hippocampus kuda Bleeker, 1852 Hippocampus lichtensteinii Kaup, 1856 Hippocampus minotaur Gomon, 1997 Hippocampus mohnikei Bleeker, 1854 Hippocampus montebelloensis Kuiter, 2001 Hippocampus multispinus Kuiter, 2001 Hippocampus procerus Kuiter, 2001 Hippocampus queenslandicus Horne, 2001 Hippocampus reidi Ginsburg, 1933 (Karayip mercan kayalıkları) Hippocampus semispinosus Kuiter, 2001 Hippocampus sindonis Jordan & Snyder, 1901 Hippocampus spinosissimus Weber, 1913 Hippocampus subelongatus Castelnau, 1873 Hippocampus trimaculatus Leach, 1814 Hippocampus whitei Bleeker, 1855 (Doğu Avustralya) Hippocampus zebra Whitley, 1964 Hippocampus zosterae Jordan & Gilbert, 1882 (Meksika Körfezi ve Karayip) Denizatı, yılan iğnesinin de dahil olduğu Syngnathidae familyasından Hippocampus cinsine ait olan balıklardır. Tüm dünyada ılıman ve tropikal sularda bulunurlar.

Denizatların boyutları 16 milimetre ile (yakın zamanda keşfedilen Hippocampus denise) 35 santimetre arasında değişen türleri bulunur. Denizatı ve yılan iğnesi türleri erkek hamileliğinin görüldüğü tek türler olarak bilinmektedirler.

Denizatı alt vücuttaki arka yüzgeç ve kafada solungaçların yanındaki göğüs yüzgeçleri ile tam bir balıktır. Bazı deniz atı türleri kısmen saydaımdır, bu yüzden akvaryumlarda orada olmalarına rağmen görünmezler ve resimlerde pek sık görülmezler.

Denizatı nüfusu son yıllardaki aşırı avlanma nedeniyle tehlike altına girmiştir. Denizatı geleneksel Çin şifalı bitki biliminde kullanılmaktadır ve her yıl 20 milyon denizatı bu amaçla yakalanıp satılmaktadır.

Denizatlarının ihracatı ve ithalatı 15 Mayıs 2004'den beri CITES tarafından kontrol edilmektedir.
Deniz ejderleri denizatlarının yakın akrabalarıdır fakat daha büyük vücutları ve yaprak benzeri uzantıları vardır, bu uzantılar sayesinde yüzen deniz yosunu ve esmer suyosunu yataklarının arasında saklanabilirler. Deniz ejderleri larvamsı balıklar ve amphipodalarla beslenirler. Mysid (deniz bitleri) gibi küçük karides benzeri kabuklu hayvanlarla, avlarını küçük ağızlarına çekerek beslenirler. Bu amphipodaların birçoğu, deniz ejderlerinin yaşadığı esmer suyosunu ormanlarının gölgesinde büyüyen kırmızı algle beslenir.

Üreme
Denizatları alışılmamış bir yolla ürerler: erkekleri hamile kalır. Çoğu denizatı türlerinin hamileliği yaklaşık olarak iki ile üç hafta arasından sürer.

Erkek denizatında dişi tarafından bırakılan yumurtaları taşıdığı kuluçka kesesi bulunmaktadır. Çiftleşen çift kuyruklarını birbirlerine sararlar ve dişi uzun bir tüp olan ovipositoru erkeğin kesesine getirir. Yumurta tüpten yukarıya erkeğin kesesine ilerler ve burada erkek daha sonra yumurtaları döller. Embriyolar on gün ile altı hafta arasında gelişirler, bu süre türe ve su koşullarına bağlı olarak değişmektedir. Erkek doğum yaparken, tüm bebek denizatları çıkana kadar boşaltır.

Erkeğin kesesi yumurtalar için tuzluluğu ayarlar, yumurtalar olgunlaşmaya başladıkça dışarıdaki oranla eşitlemek için yavaşça arttırır. Yumurtadan çıkan yavrular ebeveynlerinden bağımsızdır. Bazıları gelişme zamanlarını okyanus planktonlarıyla geçirirler. Bazen, erkek denizatı yeni çıkmış yavruları tüketebilir. Diğer türler (H. zosterae) hemen yaşama deniz dibi canlısı (bentos) olarak başlar.

Denizatları genellikle tek eşlidir, ancak bazı türler (H. abdominalis gibi) sürü halinde yaşamayı sevmektedirler. Tek eşli çiftlerde, erkek ve dişi birbirlerini sabahları ve bazen akşamları aralarındaki bağı kuvvetlendirmek için kur yaparak karşılarlar. Günün geri kalanını birbirlerinden ayrı olarak yiyecek aramakla geçirirler.

Denizatları hızlı hareket eden gözleri vardır, bu sayede avları ve avcıları vücutlarını hareket etmeden izleyebilirler. Yapraklı deniz ejderi gibi, avlarını yutmakta kullandığı uzun bir burnu vardır. Yüzgeçleri küçüktür, çünkü kalın su bitkileri arasında gitmektedir. Denizatının uzun, kavrayıcı kuyruğu vardır, bu sayede deniz yosunu gibi desteklere sarılarak akım tarafından sürüklenmesini engeller.

Bilgi

Armacılıkta, denizatı bir atın ön tarafı ve bir balığın arka tarafının birleşiminden oluşmuş bir yaratık olarak resmedilir. Wight Adası Arması'nın sağ tarafı, Newcastle upon Tyne şehir armasının her iki tarafı veya Avustralya'daki Newcastle Üniversitesi'nin armasında kullanılmaktadır.

Denizatı Waterford Crystal'in önemli bir logosudur ve illüstratör William Wallace Denslow tarafından sıklıkla kullanılır.